Μεταπηδήστε στο περιεχόμενο

Γιατί χρήζει μεταρρύθμισης το νομικό πλαίσιο δημοσίων συμβάσεων;

Οι διαδικασίες ανάθεσης και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων στην Ελλάδα χαρακτηρίζονται από αναποτελεσματικότητα, με μεγάλους χρόνους υλοποίησης, με μακροχρόνιες δικαστικές και προδικαστικές διαδικασίες και χαμηλή ποιότητα προμηθειών κυρίως λόγω της, σχεδόν αποκλειστικής, χρήσης του κριτηρίου ανάθεσης της χαμηλότερης τιμής απόκτησης των αγαθών, υπηρεσιών και έργων.

Το υφιστάμενο ρυθμιστικό πλαίσιο του ν. 4412/2016 παρουσιάζει πλήθος προβλημάτων που έχουν επισημανθεί από τις αναθέτουσες αρχές και τους οικονομικούς φορείς. Η προσπάθεια για την αντιμετώπισή τους, ως σήμερα, υπήρξε αποσπασματική και, σε αρκετές περιπτώσεις, μη επαρκής. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι οι διατάξεις του ν.4412/2016 έχουν επιμέρους τροποποιηθεί πάνω από 400 φορές.

Παράλληλα, ο ν. 4412/2016 περιλαμβάνει πληθώρα σχετικών προβλέψεων σχετικά µε την επιλογή και προσφυγή στην κατάλληλη διαδικασία για την ανάθεση δημοσίων συβάσεων (π.χ. άρθρο 30 για τον ανταγωνιστικό διάλογο), η ελληνική δημόσια διοίκηση αποφεύγει συστηματικά την προσφυγή σε λύσεις εναλλακτικές της παραδοσιακής διαδικασίας ανάθεσης. Τούτο συμβαίνει αφενός λόγω έλλειψης εμπειρίας των στελεχών των φορέων του Δημοσίου που προκηρύσσουν τους διαγωνισμούς και αφετέρου λόγω µη πρόσληψης εξειδικευμένων δικηγόρων (όπως συμβαίνει σε χώρες του εξωτερικού) οι οποίοι θα μπορούσαν να συνδράμουν αποφασιστικά στην υλοποίηση μιας τέτοιας διαδικασίας.

Πράγματι είναι προβληματικό ότι κατά την εφαρμογή του ν. 4412/2016 συνεχίστηκε η προτίμηση των αναθετουσών αρχών προς τους παλιούς τρόπους ανάθεσης έργων, προμηθειών και υπηρεσιών (π.χ., δημόσιος διαγωνισμός, απευθείας αναθέσεις). Δεν προτιμήθηκε κάποια νέα επιλογή από το ευρύ φάσμα ευέλικτων δυνατοτήτων ανάθεσης που παρέχει ο ν. 4412/2016, όπως «συμφωνίες- πλαίσιο (άρθρο 39), ανταγωνιστικός διάλογος (άρθρο 30), σύμπραξη καινοτομίας (άρθρο 31) και δυναμικά συστήματα αγορών (άρθρο 33, ν. 4412/2016), καθώς και η χρήση των ηλεκτρονικών καταλόγων» (Ομάδα Εργασίας του ΕλΣυν, 22.5.2020). Έτσι, δεν μειώθηκε το διοικητικό κόστος για τις Αρχές και τους οικονομικούς φορείς ούτε φαίνεται να αυξήθηκε η ευελιξία και ταχύτητα των διαδικασιών.

Σύμφωνα με τα ανωτέρω, προς αυτή την κατεύθυνση είναι οι μεταρρυθμίσεις  που εισάγονται με την τροποποίηση του Ν. 4412/16, με τις κυριότερες από αυτές να είναι οι κάτωθι:

  • Ενίσχυση του συστήματος μελέτη – κατασκευή, ώστε να μπορεί να εκκινεί η διαδικασία δημοπράτησης των έργων αμεσότερα απ’ ό,τι ισχύει σήμερα, παράλληλα με την περιβαλλοντική αδειοδότηση του έργου. Η περιβαλλοντική αδειοδότηση του έργου θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί πριν την ανακήρυξη αναδόχου, υπό τον όρο οι εγκριθέντες περιβαλλοντικοί όροι να μην μεταβάλλουν ουσιωδώς το αντικείμενο του έργου. Βασική αρχή του συγκεκριμένου τρόπου ανάθεσης αποτελεί η μετατόπιση της ευθύνης των μελετών στον Ανάδοχο.
 
  • Αντιμετώπιση των ασυνήθιστα χαμηλών προσφορών στα έργα, που είχαν σαν αποτέλεσμα τη δυσκολία ολοκλήρωσής τους. Το γεγονός αυτό μάλιστα είχε επισημανθεί και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στο εξής θα πρέπει να αιτιολογείται όποια προσφορά έχει απόκλιση μεγαλύτερη του 10% από τον μέσο όρο της έκπτωσης του συνόλου των προσφορών που υποβλήθηκαν. Η αιτιολόγηση θα αποτελεί δεσμευτική συμφωνία και τμήμα της σύμβασης ανάθεσης, που δεν μπορεί να μεταβληθεί καθ’ όλη την διάρκεια εκτέλεσης της σύμβασης. Ταυτόχρονα η εγγύηση καλής εκτέλεσης υπολογίζεται πλέον επί του προϋπολογισμού δημοπράτησης του έργου και όχι επί της τελικής αξίας της σύμβασης.
 
  • Θεσμοθετείται η ιδιωτική επίβλεψη έργων και μελετών, δηλαδή η δυνατότητα να μπορεί να ασκηθεί επίβλεψη εκτός από την Υπηρεσία και από πιστοποιημένο ιδιωτικό φορέα (φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή ένωση προσώπων), ο οποίος θα διαθέτει τις αναγκαίες εξειδικευμένες γνώσεις. Ιδιαίτερα για τις μελέτες θα μπορούν να προσλαμβάνονται ιδιώτες εξειδικευμένοι μηχανικοί (checkers) στο στάδιο της παραλαβής.
 
  • Το σύστημα παρακολούθησης των έργων μετατρέπεται σε δηλωτικό, από ελεγκτικό όπως ισχύει σήμερα. Σκοπός είναι να διευκολύνονται οι επιμετρήσεις και οι λογαριασμοί του έργου. Η Διευθύνουσα Υπηρεσία απαλλάσσεται από υποχρεώσεις, στις οποίες δεν μπορούσε να ανταποκριθεί με αποτέλεσμα να προκύπτουν δυσμενή αποτελέσματα για το Δημόσιο, λόγω αυτοδίκαιων εγκρίσεων. Η υποβολή των επιμετρήσεων από τον ανάδοχο γίνεται πλέον κανόνας και συνοδεύεται με αυξημένη ευθύνη ως προς την αλήθεια αυτών, με στόχο να επιταχυνθεί η πληρωμή των λογαριασμών.
 
  • Θεσμοθετείται για έργα προϋπολογισμού άνω των δέκα εκ (10.000.000) ευρώ, η δυνατότητα διαιτητικής επίλυσης κάθε διαφοράς που προκύπτει σχετικά με την εφαρμογή, την ερμηνεία ή το κύρος της Σύμβασης. Για έργα κατώτερου προϋπολογισμού, απαιτείται η σύμφωνη γνώμη του αρμόδιου τεχνικού συμβουλίου.
 
  • Προωθείται ο εκσυγχρονισμός και η ψηφιοποίηση διαδικασιών. Ειδικότερα, καθιερώνεται η υποχρεωτική τήρηση από τον ανάδοχο ηλεκτρονικού ημερολογίου του έργου, σε ελεύθερο λογισμικό ευρείας χρήσης. Το ηλεκτρονικό ημερολόγιο αποστέλλεται ηλεκτρονικά στον Προϊστάμενο της Διευθύνουσας Υπηρεσίας και στον επιβλέποντα του έργου, με στόχο την επιτάχυνση ενημέρωσης όλων των εμπλεκομένων στο έργο και την επίλυση οιωνδήποτε διαφωνιών χωρίς χρονικές καθυστερήσεις.
 
  • Καταπολεμούνται οι καθυστερήσεις στις παραδόσεις των έργων αφού στις διακηρύξεις για έργα άνω του ορίου της Οδηγίας γίνεται υποχρεωτική πρόβλεψη κινήτρου – πριμ πρόσθετης αμοιβής ίσης έως 5% της συμβατικής δαπάνης για παράδοση έργων νωρίτερα από τη συμβατική προθεσμία. Ταυτόχρονα δίνεται βάρος και στην ποιοτικότερη υλοποίηση των μελετών και των έργων, αφού καθιερώνεται πλέον αυτοδίκαιη λύση της σύμβασης μετά την πάροδο 24 μηνών από τη λήξη του συμβατικού χρόνου για συμβάσεις μελετών και αυξάνεται ο χρόνος υποχρεωτικής εγγύησης στα πέντε έτη για τα έργα.
 
  • Επιπλέον καταργούνται οι κληρώσεις για την ανάδειξη των επιτροπών, που επέφεραν υπερβολικές καθυστερήσεις στην διεξαγωγή των διαγωνισμών. Την ίδια στιγμή, καθίσταται υποχρεωτική η ανάρτηση της μελέτης του έργου πριν την προκήρυξή του, ώστε οι συμμετέχοντες στο διαγωνισμό να μπορούν να διαμορφώνουν πληρέστερη εικόνα του έργου.
 
  • Καταργείται η υποχρέωση ετήσιας κατάρτισης καταλόγου για την δυνατότητα απευθείας ανάθεσης μελετών, προμηθειών και έργων, κάτι που ήταν πάγιο αίτημα των φορέων ΟΤΑ και στην πραγματικότητα τους έδενε τα χέρια στην προσπάθειά τους να διαχειριστούν ακόμα και δαπάνες μικρών συμβάσεων. Ταυτόχρονα αλλάζουν τα όρια απευθείας ανάθεσης και γίνονται πλέον 30.000 ευρώ για μελέτες και προμήθειες και 60.000 ευρώ για έργα.
 
  • Προχωρά η ίδρυση Ενιαίου Συστήματος Τεχνικών Προδιαγραφών και Τιμολόγησης Τεχνικών Έργων και Μελετών και η παραλαβή του έργου σε ένα μόνο στάδιο.

Σχετική αρθρογραφία:

Διαγωνισμοί
Κωνσταντίνος Μεϊντής

Δημόσια έργα με μελέτη – κατασκευή (άρθρο 50 του ν. 4412/2016)

Εισαγωγή Οι διατάξεις του άρθρου αυτού αποτελούν εθνικές ρυθμίσεις που προβλέπουν τις προϋποθέσεις για τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων έργων, οι οποίες έχουν ως αντικείμενο συγχρόνως

Read More »
Διαγωνισμοί
Κωνσταντίνος Μεϊντής

Κανόνες δημόσιων διαγωνισμών

Οι δημόσιες συμβάσεις ανατίθενται από χρήστες των δημόσιων κονδυλίων και από οντότητες που λειτουργούν σε ειδικές, μη ανταγωνιστικές συνθήκες (για παράδειγμα στους τομείς της ενέργειας,

Read More »
Προσωπικά Δεδομένα
Κωνσταντίνος Μεϊντής

Συλλογή emails για το σκοπό της απευθείας εμπορικής προώθησης ή κάθε άλλου είδους διαφήμισης

Πολλές είναι οι εταιρείες που μπαίνουν στον πειρασμό να αποκτήσουν διευθύνσεις email, καθ’ οιοδήποτε τρόπο, με σκοπό την προώθηση των δραστηριοτήτων τους. Πολλές φορές μάλιστα,

Read More »
Προσωπικά Δεδομένα
Κωνσταντίνος Μεϊντής

7 συχνές ερωτήσεις για τον ορισμό DPO

Ο Υπεύθυνος Προστασίας Δεδομένων (DPO) διευκολύνει τη συμμόρφωση του υπευθύνου επεξεργασίας και του εκτελούντος την επεξεργασία με τις διατάξεις του ΓΚΠΔ και μεσολαβεί μεταξύ των διαφόρων

Read More »
Θέλεις να συμμετέχεις σε δημόσιους διαγωνισμούς;

Κάνε εγγραφή για να λαμβάνεις άμεση ενημέρωση.